Europäischer Rechnungshof - European Court of Auditors
EU moet tandje bijsteken om mondiale nucleaire veiligheid te verbeteren
- Bild-Infos
- Download
Persbericht
Luxemburg, 4 maart 2026
EU moet tandje bijsteken om mondiale nucleaire veiligheid te verbeteren
- EU ondersteunt al decennialang internationale nucleaire veiligheid
- Europese Commissie heeft geen alomvattende en actuele strategische aanpak
- Auditors wijzen op tekortkomingen in monitoring van lening aan Oekraïne
De Europese Commissie moet strategischer optreden bij haar steun aan landen buiten de EU om hun nucleaire veiligheid te verbeteren. Dat blijkt uit een nieuw verslag van de Europese Rekenkamer (ERK). Ondanks enkele belangrijke resultaten ontbreekt het haar aan een alomvattende en actuele strategische aanpak. Daardoor is minder duidelijk welke doelen de EU precies nastreeft en wordt de coördinatie van de beschikbare financiële steun belemmerd. De ERK-auditors hebben daarnaast kritiek op het feit dat er geen heldere prioriteiten worden gesteld. Ook de monitoring van EU-financiering schiet op meerdere punten tekort.
De verwoestende rampen in Tsjernobyl in 1986 en Fukushima in 2011, en de Russische agressie tegen Oekraïne sinds 2022 hebben de wereldwijde zorgen over nucleaire veiligheid aangewakkerd. De vraag naar energie blijft echter groeien en kernenergie levert een steeds groter deel daarvan. De EU heeft zich altijd actief ingezet voor internationale samenwerking op het gebied van nucleaire veiligheid. Zij droeg bijvoorbeeld bij aan complexe en unieke projecten, zoals de installatie van een veilige koepelstructuur over de vernietigde reactor 4 in Tsjernobyl in 2016. Deze raakte vorig jaar beschadigd bij een Russische droneaanval. Sinds 2014 heeft de EU ongeveer 600 miljoen euro aan subsidies toegekend aan partnerlanden voor opleiding, uitrusting, infrastructuur, expertise en sanering. Daarnaast verstrekte zij aan kerncentrales in Oekraïne een lening van 300 miljoen euro voor de verbetering van hun veiligheid.
“Eén ding is glashelder op het gebied van nucleaire veiligheid: voorkomen is zoveel beter dan genezen”, zegt Marek Opioła, het ERK-lid dat de controle leidde. “De EU is op het wereldtoneel nog steeds een belangrijke speler wat betreft nucleaire veiligheid. Maar ze moet een brede en actuele strategie uitwerken om de samenwerking te sturen. Zo kunnen door de EU gefinancierde acties beter worden geselecteerd en gemonitord.”
Op een beleidsterrein dat sterk is geëvolueerd en waarin veel actoren met vergelijkbare doelen actief zijn, is het ontbreken van zo’n strategie een ernstige tekortkoming. Een dergelijke strategie moet allereerst de gebieden bepalen waar EU-optreden de meeste meerwaarde kan bieden en moet rekening houden met initiatieven van andere belanghebbenden. Daarnaast moet in de strategie duidelijk worden vastgelegd welke doelen de Europese Commissie nastreeft, welke financiële instrumenten worden ingezet en wie erbij betrokken moet worden. Momenteel is er geen strategische sturing voor alle beschikbare instrumenten van de Commissie, waaronder subsidies en leningen.
Ten tweede moet de Commissie de selectieprocedure voor EU-gefinancierde acties verbeteren. Hoewel de activiteiten inspeelden op bestaande behoeften, werden voorstellen van niet-EU-landen niet voldoende transparant geselecteerd, aangezien er geen systeem van scoring of rangschikking was. Daardoor is moeilijk te garanderen dat EU-geld precies terechtkwam waar het de grootste impact kon hebben. Zo blijkt uit bewijsstukken dat sommige maatregelen in Centraal-Azië en Iran vooral werden ingegeven door bredere geopolitieke overwegingen, ook al waren deze acties gericht op specifieke nucleaire veiligheidsrisico’s.
Ten derde kampten door de EU gefinancierde activiteiten vaak met vertragingen en soms ook met kostenoverschrijdingen. Dat gold met name voor grootschalige bouw- en saneringsprojecten. Hoewel hogere kosten deels samenhangen met de complexiteit van de projecten, speelden ook aanhoudende financieringstekorten en een gebrek aan prestatieprikkels een rol. Daarnaast blijft de duurzaamheid op lange termijn van sommige activiteiten onzeker.
Tot slot had de Commissie op verschillende punten meer kunnen doen om toezicht te houden op de uitvoering van de gefinancierde activiteiten. Een voorbeeld hiervan is de lening van 300 miljoen euro voor een grootschalig programma dat werd uitgevoerd door de exploitant van kerncentrales in Oekraïne. De Commissie besloot het toezicht over te laten aan derden en keerde de lening uit zonder zekerheid dat het geld uitsluitend werd gebruikt voor programmagerelateerde uitgaven. Hierdoor werd niet gegarandeerd dat de uitgaven volledig door de kredietnemer waren gemaakt en betaald.
Achtergrond
Nucleaire veiligheid omvat de veiligheid van kerninstallaties, van radioactief afval en van het vervoer van radioactief materiaal. In juli 2025 waren er wereldwijd 416 kernreactoren operationeel in 31 landen, waarvan ongeveer 40 % ouder was dan veertig jaar. De brede verspreiding van deze technologieën en de mogelijk ingrijpende gevolgen van stralingsincidenten maken doeltreffende veiligheidsmaatregelen onmisbaar.
Het EU-optreden op het gebied van nucleaire veiligheid, inclusief internationale samenwerking, is gebaseerd op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom-Verdrag). Euratom heeft dezelfde uitvoerende organen en lidstaten als de EU. Bovendien wordt het merendeel van de op het Euratom-Verdrag gebaseerde maatregelen gefinancierd uit de EU-begroting.
Dankzij EU-subsidies uit het instrument voor samenwerking inzake nucleaire veiligheid en leningen van Euratom wordt een breed scala aan acties ondersteund. Deze variëren van het aanbieden van opleiding en training tot het verstrekken van expertise en veiligheidsapparatuur, en het uitvoeren van werkzaamheden op het gebied van infrastructuur en sanering. De auditors onderzochten het ontwerp van het EU-kader voor internationale samenwerking op het gebied van nucleaire veiligheid. Daarnaast namen zij de verdeling van EU-financiering tussen 2014 en 2024 onder de loep. Tot slot bekeken zij het toezicht op de besteding van de middelen en de resultaten van EU-gefinancierde maatregelen in Armenië, Iran, Kirgizië, Tadzjikistan, Oekraïne en Oezbekistan.
Speciaal verslag 08/2026 “Internationale samenwerking inzake nucleaire veiligheid — De Commissie blijft een belangrijke speler op het wereldtoneel, maar mist een alomvattende strategie en een robuust monitoringsysteem” is beschikbaar op de website van de ERK, samen met een één pagina lang overzicht van de belangrijkste feiten en bevindingen.
Contact:
ECA press office: press@eca.europa.eu