Radykalna reforma budżetu UE może wcale nie oznaczać zmiany na lepsze

"Stanowisko Trybunalu w sprawie budzetu UE na lata 2028-2034

Komunikat prasowy

Luksemburg, 27 kwietnia 2026 r.

Radykalna reforma budżetu UE może wcale nie oznaczać zmiany na lepsze

Komisja Europejska zaproponowała, by gruntownie przeorganizować długoterminowy budżet Unii
Kontrolerzy UE wskazują na potencjalne zagrożenia, które Parlament Europejski i Rada powinny wziąć pod uwagę w toku mających się rozpocząć negocjacji
Z najważniejszymi wnioskami z 12 opinii kontrolnych Trybunału można zapoznać się w dokumencie podsumowującym

Komisja Europejska zaproponowała rozmaite, szeroko zakrojone zmiany w długoterminowym budżecie UE. Ich wprowadzenie może jednak wcale nie usprawnić metod finansowania działań i wydatkowania środków unijnych, które miałyby obowiązywać przy wdrażaniu unijnych strategii i programów po roku 2028 – jak ustalili kontrolerzy Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Niektóre z proponowanych modyfikacji doprowadzą do całkowitej zmiany w sposobie planowania wydatków UE, zarządzania nimi i ich kontroli. Dlatego też kontrolerzy zwracają uwagę na zagrożenia dla należytego zarządzania finansami, jakie się z tym wiążą, i zalecają, by wprowadzić silniejsze mechanizmy zabezpieczające. W opublikowanym dzisiaj dokumencie podsumowującym przedstawiono szereg zastrzeżeń sformułowanych przez kontrolerów. Ponawiają oni apel o wzięcie tych zastrzeżeń pod uwagę przez prawodawców unijnych, którzy przystępują właśnie do negocjacji nad projektem budżetu na lata 2028–2034 sięgającego niemal 2 bln euro.

Począwszy od stycznia tego roku Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował kilkanaście opinii w sprawie wniosków Komisji dotyczących nowych wieloletnich ram finansowych (WRF). Kontrolerzy przedstawili w nich swoje stanowisko na temat rozlicznych obszarów polityki: począwszy od konkurencyjności, badań naukowych i kultury, po politykę spójności, rolnictwo i wsparcie międzynarodowe.

– We wnioskach ustawodawczych dotyczących unijnego budżetu na lata 2028–2034 zaproponowano gruntowną reformę wieloletniego budżetu Unii, a nie standardową kontynuację dotychczasowej polityki – powiedział prezes Trybunału Tony Murphy. – Trybunał Obrachunkowy zgodnie ze swoją rolą stoi na straży unijnych finansów i w związku z tym ostrzega przed zagrożeniami i zwraca uwagę na wyzwania. Przedstawił je w kilkunastu opiniach na temat przedłożonych przez Komisję wniosków ustawodawczych. Wiele z proponowanych zmian wcale nie gwarantuje, że środki unijne będą lepiej wydatkowane.

W lipcu i wrześniu 2025 r. Komisja przedstawiła pakiet wniosków ustawodawczych, które dotyczą budżetu UE na lata 2028–2034. Przede wszystkim Komisja zaproponowała, by budżet wyniósł niemal 2 bln euro, czyli o 59% więcej w porównaniu z obecnym budżetem na lata 2021–2027 (który wynosi 1,2 bln euro). Oznacza to, że wkłady poszczególnych krajów do budżetu miałyby wzrosnąć o 81% i sięgnąć 235 mld euro. By sfinansować planowaną politykę UE, Komisja przewidziała zwiększenie liczby kategorii dochodów własnych z czterech do dziewięciu – nowością byłyby zasoby własne oparte na: niezebranych e-odpadach, podatku akcyzowym od wyrobów tytoniowych i wkładzie przedsiębiorstw. Jednocześnie o wiele mniejsza niż dotychczas część unijnego finansowania – różnica wynosi aż 20 punktów procentowych – miałaby być wdrażana wspólnie przez Komisję i państwa członkowskie. Kolejną propozycją jest utworzenie nowego funduszu, który będzie nosił nazwę Europejski Fundusz i opiewał na wyjątkowo wysoką kwotę aż 865 mld euro. Z Europejskiego Funduszu Komisja planuje finansować wydatki w obszarze polityki spójności i rolnictwa w oparciu o plany partnerstwa krajowego i regionalnego sporządzone odrębnie dla każdego państwa członkowskiego. Przewidziano też znaczny wzrost finansowania, by wzmocnić unijną bazę przemysłową na potrzeby obronności i unijne zdolności obronne. Ponadto istotną zmianę będzie stanowić przejście na finansowanie niepowiązane z kosztami, a także umożliwienie państwom członkowskim, by wdrażanie swoich planów finansowały z wykorzystaniem zwrotnych pożyczek od UE. Ich maksymalna wysokość mogłaby wynieść nawet 150 mld euro – na taką skalę jest to rozwiązanie bezprecedensowe.

Kontrolerzy zwracają uwagę na szereg różnych zagrożeń. Jeżeli nowe źródła dochodów nie zostaną zatwierdzone, powstały niedobór środków w budżecie trzeba będzie pokryć, podwyższając wkłady państw członkowskich lub wycofując się z części ambitnych propozycji budżetowych. Należy też odnotować, że proponowane pożyczki spowodowałyby spory wzrost unijnego zadłużenia. Z kolei łączenie puli środków do wydatkowania z różnych obszarów polityki może utrudnić osiągnięcie celów w tych obszarach i wymusić konieczność wyboru między priorytetami. Większość środków budżetowych będzie wydatkowana na podstawie priorytetów określanych przez państwa członkowskie, tymczasem interesy poszczególnych państw są często rozbieżne. Znaczne różnice między planami opracowanymi przez państwa członkowskie mogą przykładowo sprawić, że wydatki na rolnictwo będą słabiej odzwierciedlały priorytety UE, a także zakłócać konkurencję i stworzyć nierówne warunki działania dla rolników. Ponadto większa elastyczność nie powinna oznaczać, że do wydatkowania jest większa ilość środków, ale jednocześnie nie ma gwarancji, że przełoży się to na skuteczniejsze osiąganie wyników. Zaproponowane ramy wykonania mają nieodpowiednie założenia koncepcyjne, co uniemożliwia zmierzenie, jakie rezultaty zostaną osiągnięte dzięki wydatkom UE i jakie korzyści przyniosą obywatelom środki finansowe, które powierzają oni Unii. Przy tym rozwiązania mające na celu zagwarantowanie należytego wydatkowania środków UE są (w przypadku dużej części budżetu) w zbyt dużym stopniu uzależnione od nadzoru sprawowanego przez państwa członkowskie, który często pozostawia wiele do życzenia. Należy także zaznaczyć, że zapisy we wnioskach ustawodawczych przyznające kontrolerom nieograniczone prawo dostępu do informacji nie są wystarczająco przejrzyste.

Informacje ogólne

Kwoty w niniejszym komunikacie prasowym oparto na cenach bieżących. 12 opinii na temat proponowanego budżetu UE na lata 2028–2034 opublikowanych przez Europejski Trybunał Obrachunkowy, wraz z linkami do pełnych wersji dokumentów i powiązanych komunikatów prasowych w 24 językach UE, można znaleźć w specjalnej sekcji na stronie internetowej Trybunału. Opinie te zostały sporządzone na wniosek Parlamentu i Rady jako wkład w prace nad osiągnięciem porozumienia w sprawie nowego długoterminowego budżetu UE. Z najważniejszymi wnioskami z tych opinii można zapoznać się w dokumencie podsumowującym pt. „Stanowisko Trybunału w sprawie budżetu UE na lata 2028–2034 – wiele zmian, niekoniecznie na lepsze”. Dokument ten jest obecnie dostępny wyłącznie w języku angielskim. Pozostałe wersje językowe zostaną opublikowane wkrótce.

Contact:

ECA press office: press@eca.europa.eu