Budżet UE na lata 2028–2034 – zastrzeżenia kontrolerów dotyczące nowego Europejskiego Funduszu i ram pomiaru wyników osiąganych dzięki wydatkom UE

Komunikat prasowy

Luksemburg, 24 lutego 2026 r.

Budżet UE na lata 2028–2034 – zastrzeżenia kontrolerów dotyczące nowego Europejskiego Funduszu i ram pomiaru wyników osiąganych dzięki wydatkom UE

Europejski Trybunał Obrachunkowy sformułował opinie na temat projektu przepisów, które – jeśli zostaną przyjęte – będą określać zasady wydatkowania niemal połowy unijnego budżetu na lata 2028–2034, mającego sięgnąć 2 bln euro. Dwie wydane dziś opinie stanowią odpowiedź Trybunału na wnioski Parlamentu Europejskiego i Rady UE o przygotowanie niezależnej opinii eksperckiej w sprawie wniosków ustawodawczych Komisji Europejskiej dotyczących nowego Europejskiego Funduszu. Z funduszu tego będą finansowane – na podstawie planów krajowych – m.in. wydatki na spójność, rolnictwo i bezpieczeństwo. Wnioskowi w sprawie Europejskiego Funduszu towarzyszy wniosek dotyczący nowego sposobu pomiaru wyników i monitorowania wydatków UE. Wspomniane wnioski ustawodawcze przewidują istotne zmiany w sposobie planowania wydatków UE, zarządzania nimi i ich kontroli. W związku z tym kontrolerzy zwracają uwagę na różnego rodzaju zagrożenia dla należytego zarządzania finansami i zalecają wprowadzenie silniejszych mechanizmów zabezpieczających.

W 2025 r. Komisja przedstawiła propozycję unijnego budżetu na lata 2028–2034, określanego jako wieloletnie ramy finansowe (WRF). Miałby on sięgać łącznie kwoty 2 bln euro. Zgodnie z tą propozycją Europejski Fundusz miałby stanowić największy element nowych WRF – przypadałoby na niego niemal 44% łącznych wydatków. Finansowanie różnych dotychczasowych obszarów polityki (np. spójności czy rolnictwa) oraz nowych priorytetów (w tym obronności) zostałoby ujęte w planie krajowym, opracowanym dla każdego państwa członkowskiego. Dzięki temu wydatkowanie odbywałoby się w prostszy sposób, fundusze unijne byłyby mniej rozdrobnione i można byłoby uzyskać większą synergię między różnymi wspomnianymi wcześniej obszarami polityki. Ponadto Komisja zapewni państwom członkowskim możliwość skorzystania z pożyczek w wysokości do 150 mld euro, które będą finansowane z długu zaciąganego przez UE. Europejski Fundusz ma funkcjonować w oparciu o nowy model finansowania i realizacji, zgodnie z którym płatności na rzecz państw członkowskich zależałyby od osiągnięcia przez nie kamieni milowych i wartości docelowych, a nie stanowiłyby zwrotu poniesionych kosztów (jak ma to miejsce obecnie). Ten model finansowania, w którym płatności przyznawane są w zamian za realizację zaplanowanych inwestycji i reform, jest zainspirowany funduszem odbudowy po pandemii COVID‑19 (RRF), wobec którego kontrolerzy zgłosili wcześniej szereg zastrzeżeń.

Kontrolerzy przedstawili szereg uwag na temat nowego wniosku ustawodawczego. M.in. zwrócili uwagę na to, że:

Zintegrowanie różnych dotychczasowych funduszy wiąże się z połączeniem obszarów polityki o różnych celach, ramach czasowych i przesłankach realizacji, co może skomplikować wdrażanie Funduszu i oznaczać, że nie wszystkie cele będą mogły być realizowane w pierwszej kolejności. Kontrolerzy zauważyli, że państwa członkowskie mogą mieć trudności z osiągnięciem w zadowalający sposób wszystkich celów unijnych na podstawie planów krajowych, gdyż przewidziane interwencje muszą jednocześnie być dostosowane do regionalnych i krajowych potrzeb w zakresie rozwoju.
We wniosku ustawodawczym, o którym mowa, zapowiedziano wprowadzenie dalszych uproszczeń, lecz dotyczy to głównie szczebla Komisji, a obciążenie administracyjne państw członkowskich, regionów i beneficjentów wcale nie musi być mniejsze.
Zaproponowany model realizacji polega na uruchomieniu płatności, jeśli osiągnięte zostaną oparte na produktach kamienie milowe i wartości docelowe. Niezwykle ważne jest zatem, aby te kamienie milowe i wartości docelowe zostały dokładnie zdefiniowane, tak aby dało się łatwo ustalić moment ich osiągnięcia. Powinny również zostać wprowadzone wystarczające mechanizmy zabezpieczające, aby mieć pewność, że koszty zostały oszacowane w rzetelny sposób. Ponadto różnice w koncepcji i interpretacji kamieni milowych i wartości docelowych w poszczególnych państwach członkowskich, a także różne poziomy ambicji planowanych interwencji mogłyby ograniczyć porównywalność między krajami i stwarzać ryzyko nierównego traktowania.
Zaproponowane ramy uzyskiwania pewności wiążą się z występowaniem ryzyka w zakresie rozliczalności, a Komisja może nie być w stanie zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie wystarczającej pewności co do należytego zarządzania środkami finansowymi. We wniosku ograniczono zakres uprawnień kontrolnych Komisji i w większym stopniu oparto się na krajowych systemach kontroli, w których w poprzednich latach kontrolerzy Trybunału regularnie stwierdzali uchybienia. W związku z tym należy ustanowić skuteczne wymogi w zakresie kontroli i audytu oraz zapewnić, by stwierdzone przypadki naruszenia przepisów unijnych i krajowych miały jasno określone skutki finansowe.

Uwagi dotyczące pomiaru wyników osiąganych dzięki wydatkom unijnym

Kontrolerzy stwierdzili, że zaproponowane ramy wykonania budżetu mogą przyczynić się do poprawy sprawozdawczości na temat wyników i odpowiednio uwzględniają priorytety horyzontalne UE, lecz zawierają szereg uchybień koncepcyjnych, które mogą utrudniać ocenę wyników. W szczególności w jednej czwartej zakresów interwencji brakuje wskaźników rezultatu, a we wniosku nie przewidziano żadnych wskaźników oddziaływania, co komplikuje przeprowadzanie stosownych ocen. W oparciu o zaproponowane ramy będzie zatem można zmierzyć osiągnięte postępy we wdrażaniu działań, lecz nie będzie się dało ustalić, czy cele UE zostały osiągnięte.
Nie przewidziano również wyraźnego powiązania między finansowaniem a rezultatami ani nie uregulowano kwestii gromadzenia informacji na temat wydatków publicznych na interwencje wspierane z budżetu UE. Jeśli chodzi o obliczanie wysokości wydatków UE na poszczególne priorytety przekrojowe (np. ochronę środowiska), wkłady z programów byłyby oparte na szacunkach, a nie na rzeczywistych wydatkach, co oznacza, że dane liczbowe mogą nadal być zawyżone.
Ponadto we wniosku brakuje jasnych ram nadzoru i rozliczalności, które pozwoliłyby zweryfikować wiarygodność przekazywanych informacji na temat wyników. W tym kontekście instytucje przeprowadzające audyty i kontrole powinny mieć pełny dostęp do systemów informacyjnych służących przejrzystości i sprawozdawczości w zakresie wykonania, a jednocześnie systemy te powinny zapewniać identyfikowalność wydatkowanych środków na przestrzeni czasu.

Informacje ogólne

Rada, która podejmie ostateczną decyzję w sprawie przyszłego budżetu, i Parlament Europejski, którego zgoda jest wymagana do przyjęcia budżetu, zwróciły się do kontrolerów UE o przedstawienie opinii. Obie instytucje wezmą te opinie pod uwagę w trakcie rozpatrywania wniosków ustawodawczych Komisji dotyczących wieloletnich ram finansowych. W połowie stycznia 2026 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował pierwsze z szeregu opinii na temat wspomnianych wniosków. Obecnie kontrolerzy przedstawiają swoje spostrzeżenia na temat dwóch kolejnych wniosków ustawodawczych. Pierwszy z nich dotyczy nowego Europejskiego Funduszu i ma stanowić jednolity zbiór przepisów regulujących takie dziedziny polityki jak spójność, rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich, rybołówstwo i gospodarka morska, dobrobyt i bezpieczeństwo. Drugi natomiast odnosi się do ram monitorowania wydatków UE i pomiaru osiąganych dzięki nim wyników. Obie opinie są dostępne na stronie internetowej Trybunału w języku angielskim. Pozostałe wersje językowe zostaną opublikowane wkrótce.

Przydatne linki

Opinia w sprawie Europejskiego Funduszu

Opinia w sprawie monitorowania wydatków UE

Contact:

ECA press office: press@eca.europa.eu