Europäischer Rechnungshof - European Court of Auditors
Budżet UE na lata 2028–2034 – opinia kontrolerów na temat Europejskiego Funduszu Konkurencyjności i programu „Horyzont Europa”
.jpg.jpg)
- Photo Info
- Download
Komunikat prasowy
Luksemburg, 12 stycznia 2026 r.
Budżet UE na lata 2028–2034 – opinia kontrolerów na temat Europejskiego Funduszu Konkurencyjności i programu „Horyzont Europa”
Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował dziś dwie opinie w sprawie wniosków ustawodawczych Komisji Europejskiej, jednego dotyczącego Europejskiego Funduszu Konkurencyjności i drugiego dotyczącego programu „Horyzont Europa” . Inicjatywy te mają przyczynić się do zwiększenia konkurencyjności oraz pobudzenia badań naukowych i innowacji w UE. Opublikowane dziś opinie są pierwszymi z serii opinii, jakie Trybunał zamierza wydać w sprawie wniosków dotyczących budżetu UE na lata 2028–2034. W opiniach tych przedstawiona zostanie niezależna ocena kontrolerów pod kątem ogólnej koncepcji budżetu, zarządzania budżetem, ram wykonania, a także rozwiązań z zakresu kontroli finansowej. Sformułowane przez nich sugestie mają zagwarantować, że przy wdrażaniu inicjatyw zapewniona będzie przejrzystość i rozliczalność, a pieniądze UE będą wydawane w sposób efektywny i skuteczny.
16 lipca 2025 r. Komisja przedstawiła szereg wniosków dotyczących nowych rozporządzeń w sprawie kolejnych WRF. Jeden z nich dotyczył utworzenia Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (EFK) – instrumentu budżetowego, który ma wspierać kluczowe technologie i sektory strategiczne w UE. W innym wniosku Komisja zaproponowała z kolei ustanowienie 10. programu ramowego UE w zakresie badań naukowych i innowacji, znanego jako program „Horyzont Europa”. Razem mają one zapewnić płynne przejście od badań podstawowych, przez badania stosowane, po przedsiębiorstwa typu start‑up i przedsiębiorstwa scale‑up. We wniosku dotyczącym EFK przewidziano ponadto utworzenie szczegółowego programu działań na rzecz badań naukowych i innowacji w dziedzinie obronności. Wspólny budżet EFK i programu „Horyzont Europa” ma sięgnąć 409 mld euro, co stanowi jedną piątą całkowitego budżetu zaproponowanego na lata 2028–2034.
Oto najważniejsze z wniosków, do jakich doszli kontrolerzy w trakcie analizy wniosków Komisji:
- Inwestowanie w konkurencyjność, innowacje i badania naukowe w UE jest ogólnounijnym priorytetem politycznym i może również przynieść wysoką unijną wartość dodaną. Niemniej ani w obowiązującym prawie unijnym, ani we wnioskach dotyczących EFK i programu „Horyzont Europa” nie przyjęto wspólnej definicji tego pojęcia.
- Kontrolerzy zwrócili uwagę, że w obu wnioskach znalazły się liczne odniesienia do przekrojowych priorytetów UE, lecz ani Komisja, ani państwa członkowskie nie dysponują kompleksowymi i wiarygodnymi danymi na temat wykorzystania środków UE na realizację poszczególnych celów, a we wnioskach nie wyeliminowano tego niedociągnięcia. Konieczne byłoby również doprecyzowanie, w jaki sposób ma być stosowana zasada dotycząca doskonałości. Ponadto do procesu europejskiego semestru odniesiono się jedynie we wniosku w sprawie programu „Horyzont Europa”, natomiast we wniosku w sprawie EFK nie ma o nim mowy.
- We wniosku w sprawie EFK przewidziano możliwość szybkiego przeniesienia środków między poszczególnymi obszarami polityki, a nawet wniesienia dodatkowych wkładów przez państwa członkowskie lub inne zainteresowane strony. Kontrolerzy uważają, że ta zwiększona elastyczność budżetowa może mieć skutki w kontekście stosowania zasad pomocy państwa, i zwracają uwagę na potrzebę wyjaśnienia tej kwestii. Zalecają również, aby Komisja określiła minimalne wymogi dotyczące możliwości ponownego wykorzystania środków (w trakcie realizacji programu finansowanie może być wielokrotnie przeznaczane na gwarancje, pożyczki lub udziały kapitałowe) oraz aby opłaty za zarządzanie naliczane przez partnerów wdrażających program (takich jak Europejski Bank Inwestycyjny lub inne instytucje finansowe) zostały ustalone na stosunkowo niskim poziomie.
- W obu wnioskach starano się wprowadzić uproszczenia, proponując uregulowanie nowych instrumentów jednolitym zbiorem przepisów, stosowanie zharmonizowanych warunków płatności i prowadzenie ujednoliconej wymiany danych. Niektóre kluczowe aspekty muszą jednak zostać doprecyzowane, np. kwestie dotyczące zamówień publicznych, wykorzystania finansowania niepowiązanego z kosztami oraz stosowania uproszczonych metod rozliczania kosztów.
- Ponadto kontrolerzy sygnalizują pewne zagrożenia, jeśli chodzi o zgodność z przepisami, a także przejrzystość, rozliczalność i identyfikowalność wydatkowanych środków. Odnosi się to w szczególności do badań naukowych, obszaru wydatków obarczonego wysokim ryzykiem, w którym często występują błędy, a poziom błędu jest istotny. Niektóre innowacyjne podejścia – takie jak zamówienia przedkomercyjne – będą wymagały szczególnej uwagi. Zaproponowane uproszczenia, takie jak płatności ryczałtowe, prowadzą do zmniejszenia obciążeń administracyjnych, ale zasady ich stosowania powinny być jasne.
- Trybunał będzie miał pełne uprawnienia kontrolne w odniesieniu do przewidzianego finansowania, gdyż Komisja będzie zarządzała nim bezpośrednio lub pośrednio (za pośrednictwem swoich partnerów, wspólnych przedsięwzięć i EBI). Niemniej kontrolerzy zwrócili się o zagwarantowanie przysługujących im uprawnień kontrolnych przez zapisanie ich we wszelkich umowach zawieranych z podmiotami, którym powierzone zostanie wykonanie zadań, beneficjentami i osobami trzecimi.
- Innym nowym rozwiązaniem w odniesieniu do WRF na lata 2028–2034 jest to, że sposób monitorowania, oceny i ewaluacji wyników programów został określony w rozporządzeniu horyzontalnym, które zostanie przeanalizowane przez Trybunał w odrębnej opinii.
Informacje ogólne
Długoterminowy budżet UE, nazywany też wieloletnimi ramami finansowymi (WRF), obejmuje finansowanie programów we wszystkich obszarach polityki UE. Środki przewidziane w nowych WRF na lata 2028–2034 mają sięgnąć prawie 2 bln euro.
Opublikowane dziś opinie są pierwszymi z serii opinii w sprawie nowego wieloletniego budżetu. W ciągu najbliższych kilku tygodni wydane zostaną kolejne, w których kontrolerzy przedstawią uwagi dotyczące aspektów finansowych kilku innych wniosków Komisji dotyczących nowych WRF. Rada UE i Parlament Europejski, które podejmą ostateczną decyzję w sprawie przyszłego budżetu, zwróciły się do Trybunału o sporządzenie opinii. Opinie te zostaną następnie wzięte pod uwagę w trakcie rozpatrywania wniosków Komisji.
Opinie są dostępne na stronie internetowej Trybunału w języku angielskim. Pozostałe wersje językowe zostaną opublikowane wkrótce.
Kontakt dla prasy
Biuro prasowe Trybunału – e‑mail: press@eca.europa.eu
- Damijan Fišer – tel.: (+352) 621 552 224
- Claudia Spiti – tel.: (+352) 691 553 547